شما همینک اینجا هستید: » امور مشتریان » اصول صحیح و کاربردی شیردوشی


اصول صحیح و کاربردی شیردوشی 

 

 

 

مقدمه و تعاریف :

 

در پرورش گاو رابطهای اساسی و مهم بین قدرت بهره دهی و خصوصیات برجسته نژادی دام و آنچه که از حیوان به عنوان درآمد ( تولید شیر و نتاج ) حاصل می گردد ، وجود دارد . به این معنی که ارزش هر گاو بستگی به درآمد و سودی دارد که از او حاصل می شود . در این رابطه ، هیچ عاملی به اندازه شیردوشی صحیح واجد اهمیت نیست . بنابراین در هر دامداری کوچک روستایی یا نیمه صنعتی و یا صنعتی باید عمل شیردوشی را از هر کاری مهمتر دانست ، زیرا ماحصل فعالیت و زحمات شبانه روزی هر واحد گاوداری ، شیر تولیدی به دست آمده می باشد .

 

 

 

موازین صحیح شیردوشی :

 

شیردوشی خوب و درست ، کاری است تخصصی که فقط در ضمن عمل می توان نکات ظریف و دقیق آنرا آموخت . بعضی اشخاص این فن و یا حرفه را زود یاد می گیرند ، ولی عده ای فاقد استعداد لازم بوده آنرا دیرتر یاد می گیرند . مسلماً علاقه و دلبستگی به این کار در این امر موثر خواهد بود ، حتی بعضی از اعمال و عادات بدی که در افراد شیردوش مشاهده می شود ، ناشی از فقدان تمایل و ذوق به این کار است .

 

در موقع شیردوشی ، باید هماهنگی لازم بین شیردوشی و ماشین شیردوشی از یک طرف و گاو دوشا وجود داشته باشد تا حداکثر شیر به دست آمده و به دنبال آن منفعت مورد انتظار را برای دامپرور را به ارمغان آورد.

 

مهمترین شرایطی که در یک شیردوشی باید در نظر گرفته شود عبارتند از :

 

1 – عمل شیردوشی را باید در وقت معین و به طور منظم و در تحت بهترین شرایط انجام داد تا بالاترین مقدار شیر را بدست آورد .

 

2- عمل شیردوشی باید با رعایت کامل موازین بهداشتی انجام پذیرد تا شیر تولیدی تمیز و از کیفیت بالایی برخوردار باشد .

 

3- گاوها را باید طوری دوشید که خطر آلودگی و ابتلا آنها به بیماری ورم پ-س-ت-ا-ن ، به حداقل ممکن تقلیل یابد .

 

4- شرایط بدنی و کاری عمل شیردوشی ایجاب می کند که کارگر دوشنده شیر هم در محیط کار از وضع دلخواه و قابل پذیرشی برخوردار باشد و هم وظیفه ای که بر عهده گرفته بیش از قدرت و توان او نباشد .

 

 

 

چگونگی تحریک پ-س-ت-ا-ن و خروج شیر :

 

با مساژ پ-س-ت-ا-نک ها ، سیستم عصبی مجاری پ-س-ت-ا-نی تحریک می شود و شیر تولید شده آماده خروج می گردد. در این مورد باید اشاره کرد که جریان شیر از پ-س-ت-ا-ن به چند عامل هماهنگ بستگی دارد که عبارتند از ترشح هورمون ( اکسی توسین ) در جریان خون ، آمادگی و تمایل دام برای شیر دادن ، مرتب بودن ماشین شیردوشی و ورزیدگی کارگر شیردوش . هورمون اکسی توسین در حدود 8 دقیقه باقی ماند که در این مدت باید گاو دوشیده شود . در تمامی طول این مدت گاو احساس آرامش می کند و آماده دوشیدن است . با کم شدن ترشح اکسی توسین خروج شیر از پ-س-ت-ا-ن به آسانی صورت نمی گیرد و مشکل خواهد بود .

 

هر گاه گاو در زمان دوشش احساس ترس ، درد و سر وصدا و ناآرامی کند ، حتی ممکن است بجای هورمون اکسی توسین هورمون آدرنالین ( از غده فوق کلیوی ) در جریان خون ترشح کند که در ان صورت حالت انقباضی در پ-س-ت-ا-ن ایجاد شده ، مانع خروج شیر از پ-س-ت-ا-ن می شود .

 

ذکر این نکات بخاطر آن است که شیردوشی باید مرتب و منظم و صحیح و در موقع معینی انجام گیرد و از هر گونه اعمال غیر طبیعی و خارج از انتظار که موجب ترس و اضطراب شود باید جلوگیری کرد. همچنین لازم به ذکر است که هورمون اکسی توسین به تنهایی باعث تحریک پ-س-ت-ا-ن و خروج شیر نمی شود بلکه عواملی از قبیل سروصدای ماشین شیردوشی و مواد متراکمی که در اتاق شیردوشی در اختیار گاو گذاشته میشود و یا مکیدن شیر از پ-س-ت-ا-ن به وسیله گوساله ها نیز در این امر دخالت قوی و موثری دارند .

 

 

 

نحوه آماده ساختن پ-س-ت-ا-ن برای انجام شیردوشی :

 

قبل از انجام عمل دوشیدن ، باید پ-س-ت-ا-ن را برای این کار آماده ساخت . عملیات مهمی که در این زمینه باید انجام شود بشرح زیر است :

 

- تمیز کردن پ-س-ت-ا-نک ها و تمامی پ-س-ت-ا-ن به طوری که هر گونه ناپاکی و آلودگی پ-س-ت-ا-ن زدوده شود که در حین دوشش موجبات آلوده شدن شیر را فراهم نیاورند .

 

- کنترل ورم پ-س-ت-ا-ن با دوشیدن قدری شیر از هر پ-س-ت-ا-نک

 

این اعمال باعث می شود که گاو آماده شیر دادن شده ، شیر خود را رها سازد .

 

- در شیردوشی با دست ، به خاطر آنکه شیر دوشیده و جمع اوری شده در سطل احتمال کثیف و آلوده شدنش به وسیله گرد و خاک و اشغال و کود و غیره بیش از شیردوشی با ماشین است بنابراین باید نسبت به تمیز کردن پ-س-ت-ا-ن فوق العاده اهمیت داده شود .

 

- پ-س-ت-ا-ن گاوها را می توان به وسیله دستمال یا حوله خشک و پاکیزه ای به خصوص موقعی که در مرتع تعلیف می کنند و یا در طویله های نیمه باز نگاهداری می شوند ، به طرز مطلوب و رضایتبخشی تمیز کرد .

 

تمیز کردن پ-س-ت-ا-ن به طرقه خشک وقت کمتر می گیرد و خطر انتقال آلودگی های میکروبی را از گاوی به گاو دیگر نیز تقلیل می دهد . ولی وقتی که پ-س-ت-ا-ن گاو کاملاً کثیف باشد ، ضروری است که آنرا با مایع ضد عفونی کننده پ-س-ت-ا-ن شستشو داد تا از اتقال عوامل مرضی جلوگیری گردد . شستشوی پ-س-ت-ا-ن گاو باید بوسیله آب نیمه گرم و یک پارچه تمیز انجام گیرد .

 

 

 

فاصله مابین شیردوشی و اثرات زمانی هر دوشش :

 

وقتی فاصله زمانی بین شیردوشی نامساوی باشد ، معمولاً محصول شیر گاوها در فاصله ای که بیشتر است ، افزون تر بوده ، در عوض مقدار درصد چربی شیر انها کتر است . ولی در هر صورت ، اگر این ترتیب نامنظم فواصل شیردوشی همیشگی باشد ، مقدار درصد چربی شیر نیز نسبت به میزان متعارف برای هر گاو تغییری نخواهد کرد . بعنوان مثال اگر گاوها در ساعت 6 صبح و 4 بعد ظهر همیشه دوشیده شوند شیر بعدظهر از لحاظ مقدار ، از شیر صبح کمتر خواهد بود ، ولی مقدار درصد چربی آن بیشتر می باشد . اما میانگین چربی شیر صبح و عصر از میزان لازم برای هر گاو کمتر نیست . لازم به ذکر است مقدار شیر پ-س-ت-ا-نک های خلفی اصولاً از پ-س-ت-ا-نک های قدامی بیشتر بوده و مقدار درصد چربی شیر نیز هر چقدر به پایان کار شیردوشی نزدیک تر می شویم ، بیشتر خواهد بود . به طوری که گاوهایی که به درستی دوشیده شده اند مقدار چربی شیرشان بیشتر از گاوهایی است که به اصطلاح بخوبی دوشیده نشده اند .

 

 

 

نظم و ترتیب در کار شیردوشی :

 

تجربیات نشان داده است که مقدار شیر تولیدی گاوهای شیری ، اگر در فواصل نامنظم دوشیده شوند ، ولی خوراک آنها در سر ساعت معین منظماً دده شود ، هیچگونه تغییری حاصل نخواهد شد ولی اگر این بی ترتیبی در فواصل شیردوشی با نامرتب بودن اجرای برنامه تغذیه باشد ، مقدار شیر تولیدی ممکن است تا 5 درصد تقلیل یابد . در مورد کارگر دوشنده بعضی از دامپروران معتقدند که اگر گاو همیشه بوسیله یک کارگر دوشیده شود ، محصول بیشتری خواهد داد در صورتیکه اگر گاو بوسیله کارگران مختلف دوشیده شود ، این چنین نخواهد بود .

 

 

 

تعداد شیردوشی روزانه :

 

معمولاً پ-س-ت-ا-ن گاو در حد فاصل دو شیردوشی فرصت آنرا می یابد که از شیر پر گردد. در این وقت شیر در مخزن پ-س-ت-ا-ن و پ-س-ت-ا-نک ها انباشته شده و اماده دوشیدن و خروج می گردد . از آنجا که مخزن پ-س-ت-ا-ن حدی داشته و بعد از ترشح شیر بوسیله غدد مولد آن متسع و بزرگ می شود ، بالنتیجه از فعالیت غدد کاسته و جلوگیری می گردد . هر چه زود تر مخزن پ-س-ت-ا-ن خالی گردد امکان فعالیت مجدد برای غدد مولد شیر فراهم می گردد . ملاحظه شده است اگر گاوها را بجای آنکه دو مرتبه در روز بدوشند ، سه مرتبه بدوشند ، در یک ماه محصول آنها 10 درصد اضافه شده و ممکنست در دوره شیردهی 15 درصد اضافه محصول داشته باشند . ولی اجرای این کار در میزان چربی شیر چندان تاثیری ندارد . دامپرور باید با برآورد بهای این محصول اضافی و مخارج بیشتری که باید در مقابل خورد و خوراک گاوها و هزینه دوشیدن اضافی متحمل شود ، صرفه و صلاح خود را تشخیص داده عمل نماید . معمولاً گاوهای بسیار شیروار بخصوص اگر با ماشین دوشیده می شوند ارزش آنرا دارند که سه بار در روز دوشیده شوند .

 

 

 

نکاتی چند درباره کارگر شیردوش :

 

کارگر شیردوش باید در کار خود ، ورزیده و ماهر بوده و بتواند وظیفه خود را بدرستی و با مهارت انجام داده ، تمامی شیر گاو را بطرز صحیح و تمیز بدوشد . شیردوشی بید در نهایت آرامی و بدون اعمال ناراحتی و خشونت ، با دست های تمیز و خشک ، بی آنکه آسیب و آزاری به پ-س-ت-ا-نک ها وارد شود با سرعت لازم انجام شود . در هوای سرد ، اگر پ-س-ت-ا-ن ها با دست های مرطوب و ناپاک دوشیده شوند ، آمادگی بسیار برای ترکیدن و خشکیدن دارند . در صورتیکه بعضی از پ-س-ت-ا-نک ها کوچک و باریک باشند ، باید با قدرت بیشتری شیر از آن خارج نمود ، لذا بهتر و آسان تر است که دوشنده ابتدا این پ-س-ت-ا-نکها را دوشیده و سپس اقدام به دوشیدن سایر پ-س-ت-ا-نک ها بنماید . معمولاً 6 تا 10 گاو ممکنست بوسیله یک نفر در ساعت دوشیده شود ، ولی اجرای این امر بستگی به سخت و سهل دوش بودن و مقدار شیر گاو و مهارت دوشنده دارد . اما بطور متوسط اگر شیردوش ورزیده باشد ، می تواند با دست در ظرف یکساعت 8 گاو را بدوشد . و این البته در صورتی است که شیردوشی طوری انجام پذیرد که تمامی پ-س-ت-ا-ن نیز خالی گردد . ولی غالباً خالی کردن شیر پ-س-ت-ا-ن تا آخرین قطره میسر نیست . زیرا غدد مولد شیر مدام در حال فعالیت و ترشح می باشند و از این گذشته ، سعی و کوشش بیش از اندازه دوشنده در این مورد ، موجب اتلاف وقت خواهد شد . در ضمن باید دانست که باقی ماندن قدری شیر در پ-س-ت-ا-ن هیچگونه ناراحتی و اشکالی برای گاو پیش نیاورده و هرگز موجب خشک شدن ناگهانی پ-س-ت-ا-ن نخواهد شد . ولی نکته مهم و قابل توجه در این مورد که قبلاً نیز بدان اشاره شده است ، مقدار درصد چربی بالایی است که در شیر باقیمانده در پ-س-ت-ا-ن وجود خواهد داشت ، بطوریکه شیر گاوهایی که بطور کامل دوشیده نمی شوند مقدار درصد چربیشان کمتر از شیر گاوهایی می باشد که کاملاً دوشیده می گردند .

 

 

 

شیردوشی با دست و مزایا و معایب آن :

 

در عمل مشاهده می شود با این که شیردوشی بوسیله ماشین روزبروز در پرورش گاو شیری متداول تر می گردد ، معهذا هنوز در بسیاری از کشورهای جهان شیردوشی بوسیله دست انجام گرفته و مرسوم است . این توجه و اقبال دامپروران به این شیوه قدیمی و سنتی شیردوشی ، حتی در کشورهای بسیار پیشرفته وجود داشته ، بطوریکه در این کشورها هم معمولاً موقعی که پ-س-ت-ا-ن ها دچار صدمه و آزار و بیماری می شوند و امکان دوشیدن شیر بوسیله ماشین عملی و مقدور نیست ، دامپروران ترجیح می دهند که اینگونه گاوها را برای مدت کوتاهی با دست بدوشند. در ایران نیز شیردوشی با دست در بسیاری از روستاها رواج داشته ، گاوهای بومی فقط با این روش دوشیده می شوند ، چه آنکه با مقدار قلیل شیر تولیدی و تعداد بالنسبه محدود گاو بومی در هر واحد و نبودن امکانات فنی و خدماتی مربوط ، استفاده از ماشین های شیردوشی نه عملی و مقرون به صرفه بوده و نه به صلاح و مصلحت دامدار است .

 

شیردوشی با دست دارای مزایا و معایبی می باشد که به هر یک اشاره می گردد :

 

 

 

معایب شیردوشی با دست :

 

1- وقت بشتری گرفته،امکان استفاده از این روش برای دامپرورانی که دارای تعداد گاو بیشتر و شیروارتر می باشند، به آسانی فراهم نبوده واقتصادی نیست.

 

2- کار شیردوشی با دست احتیاج به کارگر ورزیده و ماهر دارد تا بتواند این وظیفه را بدرستی و خوبی انجام انجام دهد. این تجربه و ورزیدگی نیز مانند شیر دوشی با ماشین در مدت کوتاهی کسب نمی گردد.

 

3- شیر به دست آمده از طریق شیر دوشی با دست هیچگاه نظافت وپاکی لازم ومرود نظر را نداشته اغلب با گرد وخاک وکود وعلوفه ودیگر آلودگیهای موجود در طویله همراه می باشد.

 

4- به منظور تحریک پ-س-ت-ا-ن وبه اصطلاح رگ آوردن آن در روش شیر دوشی با دست از گوساله نوزاد چنانکه مرسوم است باید استفاده گردد.بنابراین در صورت تلف شدن گوساله که اغلب نیز ممکنست رخ دهد پ-س-ت-ا-ن گاو از تولید بازمانده یا این که باید تدابیر دیگری بوسیله کارگر معروف به گوساله رگ بیار،، اتخاذ گردد که خالی از اشکال و هزینه اضافی در گاو داری نمی باشد.

 

شرایط شیر دوشی با دست:

 

- عمل دوشیدن باید در طرف راست انجام پذیرد و با خوشرفتاری و ملایمت شروع گردد.

 

- بهتر است شیر دوشی را ابتدا با پ-س-ت-ا-نک های قدامی شروع نموده و سپس پ-س-ت-ا-نک های خلفی را دوشید.

 

- درابتدا برای اینکه پ-س-ت-ا-ن تحریک شود، باید آنرا ماساژ داد تا به اصطلاح رگ کرده وشیر بخوبی جریان یابد.

 

- علاوه بر این،بیش از آغاز دوشیدن باید اندکی شیراز هر پ-س-ت-ا-نک در کف دست دوشیده شود تا اگر آلوده ودگرگون است با شیر های دیگر مخلوط نگردد.

 

- شستشوی پ-س-ت-ا-ن باید با ملایمت بوسیله آب ولرم انجام گیرد ویا با یک پارچه نرم وتمیز که آب ولرم فرو برده شده باشد،پ-س-ت-ا-ن را پاک و تحریک کرد . با پارچه خشک وتمیز نیز می توان همین مقصود را انجام داد.

 

- ظرفی که برای دوشیدن انتخاب می شود،باید کاملا پاک وتمیز بوده ودهانه آن متناسب با حجم پ-س-ت-ا-ن گاو باشد تا از ریخت و پاش شیر جلوگیری گردد.

 

- در آغاز شیر دوشی که پ-س-ت-ا-ن پر از شیر است،فشار انگشتان به پ-س-ت-ا-ن باید کم باشد تا گاو را ناراحت نکند ، ولی هرچه پ-س-ت-ا-ن خالی میشود باید پر فشار افزود تا کاملاً پ-س-ت-ا-ن از شیر تخلیه گردد.

 

طرز دوشیدن شیر با دست:

 

گاو ها را معمولا به سه طریق می دوشند واین روش ها عبارتند از : طریقه مشتی-

 

طریقه دو انگشتی- طریقه شصتی .

 

 

 

1- طریقه مشتی:

 

در این روش پ-س-ت-ا-نک ها در مشت قرار گرفته و با فشاری که از بالا به پایین به وسیله انگشت شصت وسبابه داده می شود،شیر جریان می یابد ومرتبا با آمدن شیر ، دست را باز کرده و عمل را دوباره تکرار می کنند.این روش اگر بدرستی وبا مهارت انجام پذیرد ، هرگز به پ-س-ت-ا-ن صدمه ای وارد نکرده ، بهترین طریقه محسوب شده ودر اغلب نقاط دنیا نیز معمول و متداول است.

 

2- طریقه دو انگشتی:

 

در این طریقه که آسان ترین روش به شمار می آید ، انتهای پ-س-ت-ا-نک میان دو انگشت شصت و سبابه قرار گرفته ، به طرف پایین کشیده می شود . این طرز دوشیدن بیشتر اختصاص به گاوهایی دارد که دارای پ-س-ت-ا-نک های کوچک وکوتاه می باشند ، ولی چون موجب کشیدن بیش از اندازه پ-س-ت-ا-نک می گردد ، نمی توان برای همیشه آن ها را ادامه داد. زیرا در این صورت موجب ناراحتی وآزار پ-س-ت-ا-ن خواهد شد .

 

3- روش شصتی :

 

در این روش ، شصت را به طرف کف دست خم کرده و پ-س-ت-ا-ن میان انگشت سبابه و شصت خم شده قرار گرفته و در میان این دو انگشت فشرده می شود و بالنتیجه شیر از پ-س-ت-ا-نک ها خارج می شود . در این روش مانند دوشیدن مشتی از دیگر انگشتان نیز در موقع دوشش کمک گرفته می شود . این طریقه به دوشیدن دو انگشتی ترجیح داشته ، بیشتر مورد توجه است .

 

 

 

شیردوشی با ماشین :

 

گاودارانی که تعداد گاوهایشان بالنسبه زیاد و دارای قدرت شیردهی بالائی می باشند ، به منظور پائین آوردن هزینه شیردوشی و کاهش زمانی که صرف این کار می گردد ، از سالها پیش استفاده از ماشین های شیردوشی را مورد توجه قرار داده ، از آن نهایت استقبال را کرده اند . چه آنکه توانسته اند بدینوسیله در مدتی کوتاه با کار کمتر ، گاوهای بیشتری را بدوشند . بطوریکه میزان کار تا یک سوم و حتی در بعضی موارد تا یک دوم نسبت با شیردوشی با دست تقلیل یافته است . علاوه بر این ، شیردوشی بوسیله ماشین دارای مزایای چندی می باشد که به شرح ذیل به آن اشاره خواهد شد :

 

- در شیردوشی به وسیله ماشین اگر کار بدرستی و دقت انجام پذیرد و دستگاه شیردوشی کاملاً شستشو و ضد عفونی شود ، شیر حاصله از آلودگی هائی که ممکن است بوسیله شیردوش و همچنین طویله و خود گاو ایجاد گردد ، بر کنار مانده ، بهترین و پاکیزه ترین شیرها بدست خواهد آمد .

 

- شیردوشی با ماشین از آنجا که در تمام طول مدت با سرعت یکنواخت انجام می گیرد و مانند شیردوشی با دست ، دوشنده شیر ، در حین کار از قدرت و توانش بتدریج کاسته نمی شود ، بنابراین شیر بدست آمده از هر گاو در اثر خستگی کارگر کم و زیاد نشده ، در حد قابل انتظار و معمول می باشد .

 

- گاوهای حساس و تحریک پذیر که تاب تحمل و فشار وارده بر پ-س-ت-ا-ن بوسیله دست را ندارند ، ماشین شیردوشی را به خوبی می پذیرند ، زیرا فشار حاصله به وسیله ماشین مرتب تر و ملایم تر از دست می باشد .

 

- از آنجا که در روش شیردوشی با ماشین به منظور تحریک پ-س-ت-ا-ن ، نیازی به مکیدن شیر بوسیله گوساله نیست ، از این رو تغذیه گوساله نوزاد از صورت دلخواه و بی حساب خارج شده ، گوساله ها می توانند مطابق احتیاجات خود از شیر مادر یا شیر خشک استفاده نمایند و در صورت تلف شدن نیز لطمه ای به شیر تولیدی گاو وارد نخواهد شد .

 

- اندازه گیری یا رکورد گیری شیر در طریقه شیردوشی با ماشین ، آسان و عملی تر بوده ، مقدار شیر تولیدی بوسیله هر گاو بی هیچ ریخت و پاشی ، قابل سنجش می باشد .

 

- آموزش شیردوشی بوسیله ماشین بمراتب سهل تر از شیردوشی با دست بوده و گاو نیز عادت به کارگر دوشنده خاصی پیدا نمی کند . در نتیجه نگرانی از غیبت یا تعویض کارگر برای دامدار کمتر وجود دارد .

 

با اینهمه شیردوشی با ماشین نیز به کلی خالی از اشکال نیست و هر گونه سهل انگاری و عدم رعایت موازین صحیح بهداشتی موجب ضایعات و خسارات غیر قابل جبرانی خواهد شد که سرانجام آن تقلیل تولید شیر و کور شدن پ-س-ت-ا-ن ها و حذف گاو از گله خواهد شد . از این گذشته ، مشاهده می گردد بعضی از گاو ها بخصوص تلیسه ها در مقابل ماشین سرسختی نشان داده ، مقداری از شیر خود را در پ-س-ت-ا-ن نگاه می دارند . با اینگونه گاو ها نیز بی آنکه عکس العمل و خشونتی بخرج داده شود ، باید در نهایت خوشرفتاری و مدارا عمل شود و سعی گردد بقیه شیر را با دست دوشیده و پ-س-ت-ا-ن را خالی نمود تا کم کم گاو از شدت ترس و ناراحتیش کاسته شده ، بطرز کار و صدای ماشین عادت نماید .

 

کارگری که با ماشین شیردوشی کار می کند باید مواظب باشد به مجرد قطع جریان شیر از پ-س-ت-ا-ن ، دستگاه دوشش را از پ-س-ت-ا-نک ها بر دارد ، زیرا خشک دوشی موجب ناراحتی و آزار پ-س-ت-ا-ن خواهد شد که نهایتاً منجر به جراحت بافت مخاطی پ-س-ت-ا-ن و احیاناً کور شدن مجرای پ-س-ت-ا-ن می گردد . بازرسی و بازدید منظم سر پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی ماشین های شیردوشی که در برگیرنده پ-س-ت-ا-نک ها در موقع شیردوشی می باشند ، از امور مهم و اساسی در کار دوشش محسوب می گردد . زیرا این سر پ-س-ت-ا-نک ها یا ( لاینر ) بسته به کیفیت عمر استفاده از آن ها محدود و مشخص می باشد و نباید بیش از ساعاتی که بوسیله کارخانجات سازنده توصیه می گردد ، از آن ها بهره برداری نمود . و گرنه پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی نرمی و لطافت خود را از دست داده ، زبر و خشن شده ، علاوه بر اینکه به بافت پ-س-ت-ا-ن ضایعه و لطمه وارد می سازند ، خود نیز محل مناسبی برای تجمع میکروب ها به شمار آمده که موجبات آلودگی پ-س-ت-ا-ن گاو ها را به آسانی بدین وسیله فراهم خواهند کرد . بنابراین باید وضع آن ها را به وسیله انگشتان دست مورد بازرسی قرارداد تا چنانچه سطح آنها زبر و خشن شده باشد به فوریت تعویض گردند . در ایران علاوه بر مسائل و مشکلات ذکر شده در مورد استفاده از ماشین های شیردوشی ، دامپروران با نارسائی های فنی و خدماتی دیگر نیز مواجه هستند که ناشی از وجود انواع شیردوش های متفرقه با قطعات خارجی غیر استاندارد و همچنین عدم سرویس منظم و بموقع این دستگاه ها می باشد . علاوه بر این قطع غیر قابل پیش بینی برق نیز موجب اختلال در امر شیردوشی شده ، از تولید قابل انتظار شیر هر واحد دامداری می کاهد .

 

 

 

بعضی نکات دیگر درباره شیردوشی با ماشین :

 

1 – در عمل مشاهده می گردد که از پانزده تا بیست درصد کل مقدار شیر موجود در پ-س-ت-ا-ن ( در شروع کار شیردوشی ) ممکنست بطور معمول پس از انجام شیردوشی با ماشین همچنان در پ-س-ت-ا-ن باقی بماند . این شیر باقیمانده ، اگر به حیوان هورمون اکسی توسین تزریق گردد ، در مرحله بعدی قابل دوشش خواهد بود که مقدار آن نیز در مورد تلیسه شکم اول ، کمتر از گاوهایی که چندین شکم زائیده اند ، می باشد .

 

علاوه بر این ، معمولاً گاوهایی که دارای رکورد شیردهی بالایی هستند ، نسبت به گاوهای کم شیر ، مقدار شیر کمتری در پ-س-ت-ا-ن هایشان باقی می ماند و همچنین گاوهای خوش دوش ، در مقایسه با گاوهای سخت دوش ، از مزیت و حالنی این چنین برخوردار هستند . از این رو مقدار شیر بدست آمده در یک دوره شیردهی ، در مورد این دسته گاوها بیشتر است .

 

2- استفاده از ماشین شیردوشی در مورد پاره ای از گاوهای هر گله ، خالی از اشکال نیست و با عکس العمل های ناخواسته و شدیدی همراه می باشد . این که خوشبختانه تعدادشان از یک الی دو درصد هر گله تجاوز نمی کند ، ترسو و عصبی بوده ، به آسانی رام نشده و نظم کار شیردوشی را بر هم می زنند . احیاناً ممکن است خساراتی هم به وسایل شیردوشی وارد آورند . لذا بهتر است اینگونه گاو ها که جز اتلاف وقت و زیان ، نگاهداری آن ها نتیجه دیگری ندارد ، از گله حذف گردند و به دامپرورانی که شیردوشی را بوسیله دست انجام می دهند ، فروخته شوند .

 

3- گاوهایی که دارای مجاری پ-س-ت-ا-نی باریک و تنگ می باشند و همچنین گاوهای شیردهی که دارای پ-س-ت-ا-نک های بزرگ و کشیده و یا کوچک هستند و یا اینکه پ-س-ت-ا-نک هایشان نزدیک و بهم چسبده می باشد ، مناسب برای شیردوشی با ماشین نیستند و مانع کار ماشین شیردوشی به طرز معمول و صحیح می گردند . لذا اینگونه گاوها نیز باید هر چه زودتر شناخته و از گله حذف گردند .

 

 

 

شرایط و روشهای عملی شیردوشی با ماشین :

 

روشهای خوب یا بد شیردوشی با ماشین ، هم بوسیله کارگر دوشنده و هم بوسیله گاوهای شیری ، قابل گسترش و توسعه می باشد . بطوریکه اگر شخص دوشنده بتواند جو آرام و مطلوبی در موقع شیردوشی فراهم آورد و با مهارت و شایستگی ، عمل دوشش را به انجام رساند ، گاو ها نیز متقابلاً این خوشرفتاری را درک کرده شیر بهتری خواهند داد . توصیه های عملی و مهمی که در موقع شیردوشی با ماشین باید رعایت گردد ، بطور خلاصه بشرح زیر می باشند :

 

1- سعی گردد که شیردوشی در ساعات مقرر و فواصل مشخص منظماً انجام گیرد .

 

2- در نگاهداری و طرز استفاده از ماشین شیردوشی ، سعی گردد مطابق توصیه و دستورات کارخانه سازنده عمل شود .

 

3- پ-س-ت-ا-ن و سر پ-س-ت-ا-ن ها قبل از شیردوشی ، یک یا دوبار شسته و خشک یا حداقل تمیز گردند .

 

4- قبل از نصب پ-س-ت-ا-نک ها ی ماشین شیردوشی ، یک یا دو بار شیر هر پ-س-ت-ا-ن را در داخل ظرف مخصوص بدوشید یا اینکه پ-س-ت-ا-ن را به منظور آزمایش ، مورد ملامسه قرار دهید تا بدین ترتیب متوجه وجود احتمالی بیماری ورم پ-س-ت-ا-ن گردید .

 

5- در حدود یک دقیقه بعد از شستشوی پ-س-ت-ا-ن ، کار شیردوشی با ماشین را آغاز نمائید .

 

6- پس از قطع جریان شیر از پ-س-ت-ا-ن ، به فوریت جریان هوای دستگاه را متوقف کرده و پ-س-ت-ا-نک های ماشین شیردوشی را از پ-س-ت-ا-ن بر دارید .

 

7- پس از برداشتن ماشین شیردوشی ، پ-س-ت-ا-نک ها را در ظرفی که محتوی محلول ضد عفونی یددار می باشد فرو ببرید .

 

8- به منظور شناخت گاوهای خود و اعمال مدیریت صحیح ، شیر هر گاو را وزن نمائید .

 

بطور معمول ، وقتی که برای دوشیدن صحیح هر گاو در هر وعده مورد احتیاج است ، در حدود 5 دقیقه می باشد . سفتی و سختی پ-س-ت-ا-ن و باریک بودن مجاری آن ، همانگونه که قبلا نیز ذکر گردید در افزایش مدت دوشش هر گاو موثر خواهد بود . همچنین بالعکس بعضی از گاوها از خاصیت انقباضی نسوج پ-س-ت-ا-نی به اندازه کافی برخوردار نبوده و قبل از دوشش ، شیر قطره قطره از پ-س-ت-ا-ن آنها خارج می شود . این خصوصیات و همچنین بلندی و کوتاهی پ-س-ت-ا-نک ها که موجب طولانی تر شدن دوشش می گردد ، در شمار حالات و ویژگی هایی است که در واقع به حیوان به ارث می رسد و در موقع انتخاب گاو باید بدان توجه شود .

 

 

طرز کار و شرح ساختمان ماشین های شیردوشی :

 

ماشین های شیردوشی اگر چه با مارک ها و انواع مختلف ساخته و به بازار عرضه می گردند ، ولی طرز کار آنها امروزه بر اساس انجام دو عمل ( مکیدن و رها کردن ) به روی پ-س-ت-ا-نک ها استوار است . بطوریکه قادر به انجام عمل مکیدن نظیر گوساله و دوشیدن بوسیله دست در حقیقت می باشند . ولی آنچه که در انتخاب ماشین های شیردوشی حائز نهایت اهمیت می باشد ، سابقه و شهرت کارخانه سازنده و فراوانی و در دسترس بودن وسائل یدکی و امکان انجام سرویس های بموقع آن و آسانی طرز کار با سرعت لازم و اطمینان بخش ، برای انجام کار شیردوشی و بالاخره امکان شستشو و نظافت آن به راحتی و به طرز صحیح می باشد.

 

 

 

اجزاء متشکله هر ماشین شیردوشی :

 

ماشین های شیردوشی ، شامل قسمت های زیر می باشند :

 

1- پمپ تولید کننده خلاء و لوله های مربوط به آن

 

2- پولساتور یا دستگاه منتقل کننده خلاء و فشار ، بطور منظم و متناوب به پ-س-ت-ا-نک های دستگاه شیردوشی

 

3- پ-س-ت-ا-نک ها که به پ-س-ت-ا-ن وصل شده و شیر از این طریق دوشیده می شود ، همراه با لوله های لاستیکی مربوط .

 

4- مخزن جمع آوری شیر ( بطور ثابت یا متحرک )

 

اینک به شرح جزئیات کار هر یک از قسمتهای ذکر شده ، پرداخته می شود :

 

 

 

پمپ تولید کننده خلاء

 

این پمپ تامین کننده خلاء لازم ، مطابق ظرفیت هر واحد شیردوشی بوده و باید از قدرت کافی و مطلوب برای این منظور برخوردار باشد . امروزه عمدتاً پمپ های تامین کننده خلاء برخوردار از سیستم دوار ( Rotary ) می باشند تا خلاء مورد نیاز بطور مناسب و دلخواه و به نحو یکنواخت تامین شود . چه آنکه نوسانات میزان خلاء تولید شده ، از عمده عوامل مستعد کننده بیماری ورم پ-س-ت-ا-ن در گاو ها می باشد . از همین رو در مسیر لوله کشی پمپ خلاء ، مخزن ذخیره خلاء ضرورتاً باید پیش بینی گردد . قطر لوله های منشعب شده از پمپ خلاء لااقل باید 25/1 اینچ ضخامت داشته و حتی المقدور کوتاه و مستقیم باشد . از آنجا که فشار پمپ خلاء باید ثابت نگاه داشته شود ( برابر 33 سانتیمتر جیوه ) ، لذا به منظور کنترل این امر در مسیر لوله کشی ، باید کنترل کننده ( Regulator ) پمپ خلاء تعبیه گردد . بالاخره درجه فشار سنج برای ملاحظه میزان فشار خلاء و پمپ در محلی که قابل رویت باشد ، باید نصب گردد .

 

 

 

دستگاه پولساتور

 

این دستگاه با نظم معینی خلاء حاصله از پمپ را به پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی ماشین شیردوشی منتقل کرده ، موجب باز شدن سریع و جمع شدن آهسته آنها می گردد . این عمل در اغلب ماشینهای شیردوشی در هر دقیقه 40 بار تکرار می شود . در اثر باز و بسته شدن پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی یا لاینر ها پ-س-ت-ا-نک های پ-س-ت-ا-ن دام ، بطور منظم و متناوب تحت فشار قرار گرفته و شیر از آن ها جریان می یابد . بنابراین دستگاه پولساتور نقش بسیار حساس و دقیقی را در شیردوشی به عهده دارد .

 

 

 

پ-س-ت-ا-نک های دستگاه شیردوشی

 

تعداد این پ-س-ت-ا-نک ها که در عمل ، دوشش پ-س-ت-ا-ن های دام را انجام می دهند ، چهار عدد می باشد که بوسیله غلاف فولادی ضد زنگ در برگرفته شده اند . لاینر ها یا پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی ، تنها وسیله از مجموعه دستگاه شیردوشی می باشند که مستقیماً با نسج پ-س-ت-ا-ن در تماس می باشند . بنابراین پاکیزگی و نظافت و نرمی و زبری آن ، نهایت اهمیت را داشته ، باید از این لحاظ مورد توجه کامل قرار گیرند . هر گونه زبری و خلل و فرجی در این پ-س-ت-ا-نک ها ، بخصوص اگر با عدم رعایت نظافت نیز همراه باشد ، موجب رشد و نمو میکروب ها و بروز بیماری ورم پ-س-ت-ا-ن در گاوهای گله خواهد شد که مسلماً خسارات سنگین اقتصادی را در پی خواهد داشت . عمر کارکرد این پ-س-ت-ا-نک ها بستگی به تعداد گاوهای هر گله و ساعات استفاده شده از آن ها در شیردوشی دارد . ولی در صورت امکان بهتر است هر دو الی سه ماه یکبار آن ها را بطور کلی عوض نمود . پ-س-ت-ا-نک های دستگاه شیردوشی ، از یک طرف به وسیله لوله پلاستیکی با پمپ خلاء ارتباط داشته و از جانب دیگر ، به شلنگ جریان شیر دوشیده شده مربوط است .

 

آنچه که در مورد شیردوشی با ماشین مورد توجه و حائز اهمیت می باشد ، همانگونه که اغلب دامپروران با تجربه می دانند و قبلاً ذکر شده ، در درجه نخست ، آن است که کارگر دوشنده شیر باید مواظب باشد تا به مجرد آنکه جریان شیر از پ-س-ت-ا-ن از طریق پ-س-ت-ا-نک های ماشین شیردوشی قطع شد ، پ-س-ت-ا-نک ها را از پ-س-ت-ا-ن بر دارد ، زیرا موجب ناراحتی و آزار پ-س-ت-ا-ن خواهد شد . در ضمن دستگاه ماشین شیروشی باید سرعت متناسب را دارا باشد . بطوریکه پولساتور در هر دقیقه 80 ضربه بزند ( بعبارت دیگر 40 بار عمل دوشیدن صورت گیرد ) . زیرا همانگونه که مکیدن بسیار سریع موجب ناراحتی گاو خواهد شد ، هرگونه کندی نیز در ایم مورد علاوه بر اینکه وقت بیشتری خواهد گرفت ، موجب آزار پ-س-ت-ا-ن نیز خواهد گردید .

 

 

 

مخزن جمع آوری شیر

 

مخزن یا ظرف جمع آوری شیر ، به دوصورت ثابت و متحرک وجود دارد . بطوریکه در ماشین های شیردوشی سیار یا قابل حمل که در واحد های کوچک روستایی و یا نیمه صنعتی و یا در زایشگاه های واحد های بزرگ بکار گرفته می شوند ، این مخازن همراه با پ-س-ت-ا-نک های دستگاه و مرتبط به آن بوده و قابل حمل می باشد ، ولی در واحدهایی که تعداد بیشتری گاو شیری دارند اطاق شیردوشی جداگانه ای در نظر گرفته شده است که مخزن جمع آوری شیر ماشین های شیردوشی آنها ثابت می باشد . ظرف های ماشین شیردوشی در ماشین های شیردوشی سیار اغلب از جنس آلومینیومی و اخیراً نیز استیل و یا شیشه ای پلاستیکی ( پلی کربنات ) می باشند ( ظرفیت ظروف ماشین های شیردوش سیار مختلف بوده و از 30 الی 50 لیتر می باشد ) . در صورتی که مخزن جمع آوری شیر در واحد های ثابت شیردوشی از جنس شیشه ای می باشد . در واحدهای بزرگ گاوداری شیری این ظروف جمع آوری شیر مدرج بوده و به آسانی می توان مقدار شیر تولیدی هر گاو را از طریق شیردوشی بداخل این ظرف ها اندازه گرفت ( ظرفیت ظروف ماشین های شیردوش ثابت مختلف بوده و از 12 الی 24 لیتر می باشد ) .

 

 

 

انواع ماشین های شیردوشی :

 

ماشین های شیردوشی نیز اصولاً همانند مخازن جمع آوری شیر ، به دو صورت قابل حمل و ثابت ساخته می شوند . ولی طرز کار آن ها اغلب یکسان می باشد . فررق این دو ماشین با یکدیگر در این است که در ماشین های قابل حمل ، همانگونه که ذکر شد مخزن شیر همراه ماشین شیردوشی بوده و وقتی پر از شیر شد ، باید شیر را داخل بیدون ( ظرف آلومینیومی حمل کننده شیر به کارخانجات و مراکز جمع آوری شیر ) خالی کرد تا بتوان گاوهای دیگر را دوشید . در صورتی که مخزن ماشین های ثابت که شیر یکسره از پ-س-ت-ا-ن وارد آن می گردد ، مستقیماً به مخزن بزرگ جمع آوری شیر یا کولر ( دستگاه سرد کننده شیر ) از طریق لوله کشی و یا اینکه هر وقت کارگر دوشنده اراده کرد ، با استفاده از شیر تخلیه را داشته می توان شیر را به آسانی و بی هیچ اتلاف وقتی ، از مخزن خالی و وارد کولر نمود .

 

 

 

آموزش علمی و عملی قدم به قدم نحوه کار با شیردوش

 

برای نصب لاینر ها به سینه دام به شرح زیر اقدام نمائید :

 

1- شیردوش را روشن نمائید .

 

2- شیر هوا را باز نمائید .

 

3- فرفره ای خرچنگی را رو به پائین قرار دهید تا عمل مکش شروع شود .

 

4- با دست چپ خرچنگی را به گونه ایی بگیرید که کاسه خرچنگی رو به پائین قرار بگیرد و لاینر ها رو به پائین آویزان باشند . در این وضعیت شلنگها حتماً خم شده باشد در غیر اینصورت با افت فشار و افتادن لاینرها از سینه دام مواجه خواهید شد .

 

5- با دست راست لاینر را بگونه ای به سمت بالا آورید که شلنگ هوا خم شده باشد و آن را به سینه دام وصل کرده و بعد از وصل شدن به سینه دام ، خم شدگی را رها نمائید . ( این عمل را برای هر لاينر انجام خواهید داد . )

 

توجه : در شیردوشهای دو واحدی اقدامات فوق رابرای هر واحد جداگانه انجام دهید .

 

بعد از خاتمه دوشیدن برای رها ساختن دام از دستگاه شیردوش به شرح زیر اقدام نمائید :

 

1- فرفره ای را بسته ( به سمت بالا آورید ) تا لاینر ها از سینه دام رها شوند .

 

2- شیر اصلی را ببندید تا از حرکت وارونه الکتروپمپ و کشیده شدن ذرات خارجی به سیستم واکیوم جلوگیری شود .

 

محاسن افزایش دفعات دوشش:

 

به حداکثررساندن تولید هر راس گاو واقتصادی کردن سرمایه گذاری در ماشین آلات و امکانات است.

 

عیب افزایش دفعات دوشش:

 

- افزایش هزینه های متفرقه( مثل کارگر)

 

نکته:در صورتی که افزایش تعداد دفعات دوشش در دوره های خاصی از دوره شیردهی باشد باعث حذف هزینه های فوق می شود و تولید شیر بیشتر نیز حفظ خواهد شد.

 


اصول صحیح و کاربردی شیردوشی 

 

تالیف : دکتر حسین متقی طلب 

 

مقدمه و تعاریف :

 

در پرورش گاو رابطهای اساسی و مهم بین قدرت بهره دهی و خصوصیات برجسته نژادی دام و آنچه که از حیوان به عنوان درآمد ( تولید شیر و نتاج ) حاصل می گردد ، وجود دارد . به این معنی که ارزش هر گاو بستگی به درآمد و سودی دارد که از او حاصل می شود . در این رابطه ، هیچ عاملی به اندازه شیردوشی صحیح واجد اهمیت نیست . بنابراین در هر دامداری کوچک روستایی یا نیمه صنعتی و یا صنعتی باید عمل شیردوشی را از هر کاری مهمتر دانست ، زیرا ماحصل فعالیت و زحمات شبانه روزی هر واحد گاوداری ، شیر تولیدی به دست آمده می باشد .

 

 

 

موازین صحیح شیردوشی :

 

شیردوشی خوب و درست ، کاری است تخصصی که فقط در ضمن عمل می توان نکات ظریف و دقیق آنرا آموخت . بعضی اشخاص این فن و یا حرفه را زود یاد می گیرند ، ولی عده ای فاقد استعداد لازم بوده آنرا دیرتر یاد می گیرند . مسلماً علاقه و دلبستگی به این کار در این امر موثر خواهد بود ، حتی بعضی از اعمال و عادات بدی که در افراد شیردوش مشاهده می شود ، ناشی از فقدان تمایل و ذوق به این کار است .

 

در موقع شیردوشی ، باید هماهنگی لازم بین شیردوشی و ماشین شیردوشی از یک طرف و گاو دوشا وجود داشته باشد تا حداکثر شیر به دست آمده و به دنبال آن منفعت مورد انتظار را برای دامپرور را به ارمغان آورد.

 

مهمترین شرایطی که در یک شیردوشی باید در نظر گرفته شود عبارتند از :

 

1 – عمل شیردوشی را باید در وقت معین و به طور منظم و در تحت بهترین شرایط انجام داد تا بالاترین مقدار شیر را بدست آورد .

 

2- عمل شیردوشی باید با رعایت کامل موازین بهداشتی انجام پذیرد تا شیر تولیدی تمیز و از کیفیت بالایی برخوردار باشد .

 

3- گاوها را باید طوری دوشید که خطر آلودگی و ابتلا آنها به بیماری ورم پ-س-ت-ا-ن ، به حداقل ممکن تقلیل یابد .

 

4- شرایط بدنی و کاری عمل شیردوشی ایجاب می کند که کارگر دوشنده شیر هم در محیط کار از وضع دلخواه و قابل پذیرشی برخوردار باشد و هم وظیفه ای که بر عهده گرفته بیش از قدرت و توان او نباشد .

 

 

 

چگونگی تحریک پ-س-ت-ا-ن و خروج شیر :

 

با مساژ پ-س-ت-ا-نک ها ، سیستم عصبی مجاری پ-س-ت-ا-نی تحریک می شود و شیر تولید شده آماده خروج می گردد. در این مورد باید اشاره کرد که جریان شیر از پ-س-ت-ا-ن به چند عامل هماهنگ بستگی دارد که عبارتند از ترشح هورمون ( اکسی توسین ) در جریان خون ، آمادگی و تمایل دام برای شیر دادن ، مرتب بودن ماشین شیردوشی و ورزیدگی کارگر شیردوش . هورمون اکسی توسین در حدود 8 دقیقه باقی ماند که در این مدت باید گاو دوشیده شود . در تمامی طول این مدت گاو احساس آرامش می کند و آماده دوشیدن است . با کم شدن ترشح اکسی توسین خروج شیر از پ-س-ت-ا-ن به آسانی صورت نمی گیرد و مشکل خواهد بود .

 

هر گاه گاو در زمان دوشش احساس ترس ، درد و سر وصدا و ناآرامی کند ، حتی ممکن است بجای هورمون اکسی توسین هورمون آدرنالین ( از غده فوق کلیوی ) در جریان خون ترشح کند که در ان صورت حالت انقباضی در پ-س-ت-ا-ن ایجاد شده ، مانع خروج شیر از پ-س-ت-ا-ن می شود .

 

ذکر این نکات بخاطر آن است که شیردوشی باید مرتب و منظم و صحیح و در موقع معینی انجام گیرد و از هر گونه اعمال غیر طبیعی و خارج از انتظار که موجب ترس و اضطراب شود باید جلوگیری کرد. همچنین لازم به ذکر است که هورمون اکسی توسین به تنهایی باعث تحریک پ-س-ت-ا-ن و خروج شیر نمی شود بلکه عواملی از قبیل سروصدای ماشین شیردوشی و مواد متراکمی که در اتاق شیردوشی در اختیار گاو گذاشته میشود و یا مکیدن شیر از پ-س-ت-ا-ن به وسیله گوساله ها نیز در این امر دخالت قوی و موثری دارند .

 

 

 

نحوه آماده ساختن پ-س-ت-ا-ن برای انجام شیردوشی :

 

قبل از انجام عمل دوشیدن ، باید پ-س-ت-ا-ن را برای این کار آماده ساخت . عملیات مهمی که در این زمینه باید انجام شود بشرح زیر است :

 

- تمیز کردن پ-س-ت-ا-نک ها و تمامی پ-س-ت-ا-ن به طوری که هر گونه ناپاکی و آلودگی پ-س-ت-ا-ن زدوده شود که در حین دوشش موجبات آلوده شدن شیر را فراهم نیاورند .

 

- کنترل ورم پ-س-ت-ا-ن با دوشیدن قدری شیر از هر پ-س-ت-ا-نک

 

این اعمال باعث می شود که گاو آماده شیر دادن شده ، شیر خود را رها سازد .

 

- در شیردوشی با دست ، به خاطر آنکه شیر دوشیده و جمع اوری شده در سطل احتمال کثیف و آلوده شدنش به وسیله گرد و خاک و اشغال و کود و غیره بیش از شیردوشی با ماشین است بنابراین باید نسبت به تمیز کردن پ-س-ت-ا-ن فوق العاده اهمیت داده شود .

 

- پ-س-ت-ا-ن گاوها را می توان به وسیله دستمال یا حوله خشک و پاکیزه ای به خصوص موقعی که در مرتع تعلیف می کنند و یا در طویله های نیمه باز نگاهداری می شوند ، به طرز مطلوب و رضایتبخشی تمیز کرد .

 

تمیز کردن پ-س-ت-ا-ن به طرقه خشک وقت کمتر می گیرد و خطر انتقال آلودگی های میکروبی را از گاوی به گاو دیگر نیز تقلیل می دهد . ولی وقتی که پ-س-ت-ا-ن گاو کاملاً کثیف باشد ، ضروری است که آنرا با مایع ضد عفونی کننده پ-س-ت-ا-ن شستشو داد تا از اتقال عوامل مرضی جلوگیری گردد . شستشوی پ-س-ت-ا-ن گاو باید بوسیله آب نیمه گرم و یک پارچه تمیز انجام گیرد .

 

 

 

فاصله مابین شیردوشی و اثرات زمانی هر دوشش :

 

وقتی فاصله زمانی بین شیردوشی نامساوی باشد ، معمولاً محصول شیر گاوها در فاصله ای که بیشتر است ، افزون تر بوده ، در عوض مقدار درصد چربی شیر انها کتر است . ولی در هر صورت ، اگر این ترتیب نامنظم فواصل شیردوشی همیشگی باشد ، مقدار درصد چربی شیر نیز نسبت به میزان متعارف برای هر گاو تغییری نخواهد کرد . بعنوان مثال اگر گاوها در ساعت 6 صبح و 4 بعد ظهر همیشه دوشیده شوند شیر بعدظهر از لحاظ مقدار ، از شیر صبح کمتر خواهد بود ، ولی مقدار درصد چربی آن بیشتر می باشد . اما میانگین چربی شیر صبح و عصر از میزان لازم برای هر گاو کمتر نیست . لازم به ذکر است مقدار شیر پ-س-ت-ا-نک های خلفی اصولاً از پ-س-ت-ا-نک های قدامی بیشتر بوده و مقدار درصد چربی شیر نیز هر چقدر به پایان کار شیردوشی نزدیک تر می شویم ، بیشتر خواهد بود . به طوری که گاوهایی که به درستی دوشیده شده اند مقدار چربی شیرشان بیشتر از گاوهایی است که به اصطلاح بخوبی دوشیده نشده اند .

 

 

 

نظم و ترتیب در کار شیردوشی :

 

تجربیات نشان داده است که مقدار شیر تولیدی گاوهای شیری ، اگر در فواصل نامنظم دوشیده شوند ، ولی خوراک آنها در سر ساعت معین منظماً دده شود ، هیچگونه تغییری حاصل نخواهد شد ولی اگر این بی ترتیبی در فواصل شیردوشی با نامرتب بودن اجرای برنامه تغذیه باشد ، مقدار شیر تولیدی ممکن است تا 5 درصد تقلیل یابد . در مورد کارگر دوشنده بعضی از دامپروران معتقدند که اگر گاو همیشه بوسیله یک کارگر دوشیده شود ، محصول بیشتری خواهد داد در صورتیکه اگر گاو بوسیله کارگران مختلف دوشیده شود ، این چنین نخواهد بود .

 

 

 

تعداد شیردوشی روزانه :

 

معمولاً پ-س-ت-ا-ن گاو در حد فاصل دو شیردوشی فرصت آنرا می یابد که از شیر پر گردد. در این وقت شیر در مخزن پ-س-ت-ا-ن و پ-س-ت-ا-نک ها انباشته شده و اماده دوشیدن و خروج می گردد . از آنجا که مخزن پ-س-ت-ا-ن حدی داشته و بعد از ترشح شیر بوسیله غدد مولد آن متسع و بزرگ می شود ، بالنتیجه از فعالیت غدد کاسته و جلوگیری می گردد . هر چه زود تر مخزن پ-س-ت-ا-ن خالی گردد امکان فعالیت مجدد برای غدد مولد شیر فراهم می گردد . ملاحظه شده است اگر گاوها را بجای آنکه دو مرتبه در روز بدوشند ، سه مرتبه بدوشند ، در یک ماه محصول آنها 10 درصد اضافه شده و ممکنست در دوره شیردهی 15 درصد اضافه محصول داشته باشند . ولی اجرای این کار در میزان چربی شیر چندان تاثیری ندارد . دامپرور باید با برآورد بهای این محصول اضافی و مخارج بیشتری که باید در مقابل خورد و خوراک گاوها و هزینه دوشیدن اضافی متحمل شود ، صرفه و صلاح خود را تشخیص داده عمل نماید . معمولاً گاوهای بسیار شیروار بخصوص اگر با ماشین دوشیده می شوند ارزش آنرا دارند که سه بار در روز دوشیده شوند .

 

 

 

نکاتی چند درباره کارگر شیردوش :

 

کارگر شیردوش باید در کار خود ، ورزیده و ماهر بوده و بتواند وظیفه خود را بدرستی و با مهارت انجام داده ، تمامی شیر گاو را بطرز صحیح و تمیز بدوشد . شیردوشی بید در نهایت آرامی و بدون اعمال ناراحتی و خشونت ، با دست های تمیز و خشک ، بی آنکه آسیب و آزاری به پ-س-ت-ا-نک ها وارد شود با سرعت لازم انجام شود . در هوای سرد ، اگر پ-س-ت-ا-ن ها با دست های مرطوب و ناپاک دوشیده شوند ، آمادگی بسیار برای ترکیدن و خشکیدن دارند . در صورتیکه بعضی از پ-س-ت-ا-نک ها کوچک و باریک باشند ، باید با قدرت بیشتری شیر از آن خارج نمود ، لذا بهتر و آسان تر است که دوشنده ابتدا این پ-س-ت-ا-نکها را دوشیده و سپس اقدام به دوشیدن سایر پ-س-ت-ا-نک ها بنماید . معمولاً 6 تا 10 گاو ممکنست بوسیله یک نفر در ساعت دوشیده شود ، ولی اجرای این امر بستگی به سخت و سهل دوش بودن و مقدار شیر گاو و مهارت دوشنده دارد . اما بطور متوسط اگر شیردوش ورزیده باشد ، می تواند با دست در ظرف یکساعت 8 گاو را بدوشد . و این البته در صورتی است که شیردوشی طوری انجام پذیرد که تمامی پ-س-ت-ا-ن نیز خالی گردد . ولی غالباً خالی کردن شیر پ-س-ت-ا-ن تا آخرین قطره میسر نیست . زیرا غدد مولد شیر مدام در حال فعالیت و ترشح می باشند و از این گذشته ، سعی و کوشش بیش از اندازه دوشنده در این مورد ، موجب اتلاف وقت خواهد شد . در ضمن باید دانست که باقی ماندن قدری شیر در پ-س-ت-ا-ن هیچگونه ناراحتی و اشکالی برای گاو پیش نیاورده و هرگز موجب خشک شدن ناگهانی پ-س-ت-ا-ن نخواهد شد . ولی نکته مهم و قابل توجه در این مورد که قبلاً نیز بدان اشاره شده است ، مقدار درصد چربی بالایی است که در شیر باقیمانده در پ-س-ت-ا-ن وجود خواهد داشت ، بطوریکه شیر گاوهایی که بطور کامل دوشیده نمی شوند مقدار درصد چربیشان کمتر از شیر گاوهایی می باشد که کاملاً دوشیده می گردند .

 

 

 

شیردوشی با دست و مزایا و معایب آن :

 

در عمل مشاهده می شود با این که شیردوشی بوسیله ماشین روزبروز در پرورش گاو شیری متداول تر می گردد ، معهذا هنوز در بسیاری از کشورهای جهان شیردوشی بوسیله دست انجام گرفته و مرسوم است . این توجه و اقبال دامپروران به این شیوه قدیمی و سنتی شیردوشی ، حتی در کشورهای بسیار پیشرفته وجود داشته ، بطوریکه در این کشورها هم معمولاً موقعی که پ-س-ت-ا-ن ها دچار صدمه و آزار و بیماری می شوند و امکان دوشیدن شیر بوسیله ماشین عملی و مقدور نیست ، دامپروران ترجیح می دهند که اینگونه گاوها را برای مدت کوتاهی با دست بدوشند. در ایران نیز شیردوشی با دست در بسیاری از روستاها رواج داشته ، گاوهای بومی فقط با این روش دوشیده می شوند ، چه آنکه با مقدار قلیل شیر تولیدی و تعداد بالنسبه محدود گاو بومی در هر واحد و نبودن امکانات فنی و خدماتی مربوط ، استفاده از ماشین های شیردوشی نه عملی و مقرون به صرفه بوده و نه به صلاح و مصلحت دامدار است .

 

شیردوشی با دست دارای مزایا و معایبی می باشد که به هر یک اشاره می گردد :

 

 

 

معایب شیردوشی با دست :

 

1- وقت بشتری گرفته،امکان استفاده از این روش برای دامپرورانی که دارای تعداد گاو بیشتر و شیروارتر می باشند، به آسانی فراهم نبوده واقتصادی نیست.

 

2- کار شیردوشی با دست احتیاج به کارگر ورزیده و ماهر دارد تا بتواند این وظیفه را بدرستی و خوبی انجام انجام دهد. این تجربه و ورزیدگی نیز مانند شیر دوشی با ماشین در مدت کوتاهی کسب نمی گردد.

 

3- شیر به دست آمده از طریق شیر دوشی با دست هیچگاه نظافت وپاکی لازم ومرود نظر را نداشته اغلب با گرد وخاک وکود وعلوفه ودیگر آلودگیهای موجود در طویله همراه می باشد.

 

4- به منظور تحریک پ-س-ت-ا-ن وبه اصطلاح رگ آوردن آن در روش شیر دوشی با دست از گوساله نوزاد چنانکه مرسوم است باید استفاده گردد.بنابراین در صورت تلف شدن گوساله که اغلب نیز ممکنست رخ دهد پ-س-ت-ا-ن گاو از تولید بازمانده یا این که باید تدابیر دیگری بوسیله کارگر معروف به گوساله رگ بیار،، اتخاذ گردد که خالی از اشکال و هزینه اضافی در گاو داری نمی باشد.

 

شرایط شیر دوشی با دست:

 

- عمل دوشیدن باید در طرف راست انجام پذیرد و با خوشرفتاری و ملایمت شروع گردد.

 

- بهتر است شیر دوشی را ابتدا با پ-س-ت-ا-نک های قدامی شروع نموده و سپس پ-س-ت-ا-نک های خلفی را دوشید.

 

- درابتدا برای اینکه پ-س-ت-ا-ن تحریک شود، باید آنرا ماساژ داد تا به اصطلاح رگ کرده وشیر بخوبی جریان یابد.

 

- علاوه بر این،بیش از آغاز دوشیدن باید اندکی شیراز هر پ-س-ت-ا-نک در کف دست دوشیده شود تا اگر آلوده ودگرگون است با شیر های دیگر مخلوط نگردد.

 

- شستشوی پ-س-ت-ا-ن باید با ملایمت بوسیله آب ولرم انجام گیرد ویا با یک پارچه نرم وتمیز که آب ولرم فرو برده شده باشد،پ-س-ت-ا-ن را پاک و تحریک کرد . با پارچه خشک وتمیز نیز می توان همین مقصود را انجام داد.

 

- ظرفی که برای دوشیدن انتخاب می شود،باید کاملا پاک وتمیز بوده ودهانه آن متناسب با حجم پ-س-ت-ا-ن گاو باشد تا از ریخت و پاش شیر جلوگیری گردد.

 

- در آغاز شیر دوشی که پ-س-ت-ا-ن پر از شیر است،فشار انگشتان به پ-س-ت-ا-ن باید کم باشد تا گاو را ناراحت نکند ، ولی هرچه پ-س-ت-ا-ن خالی میشود باید پر فشار افزود تا کاملاً پ-س-ت-ا-ن از شیر تخلیه گردد.

 

طرز دوشیدن شیر با دست:

 

گاو ها را معمولا به سه طریق می دوشند واین روش ها عبارتند از : طریقه مشتی-

 

طریقه دو انگشتی- طریقه شصتی .

 

 

 

1- طریقه مشتی:

 

در این روش پ-س-ت-ا-نک ها در مشت قرار گرفته و با فشاری که از بالا به پایین به وسیله انگشت شصت وسبابه داده می شود،شیر جریان می یابد ومرتبا با آمدن شیر ، دست را باز کرده و عمل را دوباره تکرار می کنند.این روش اگر بدرستی وبا مهارت انجام پذیرد ، هرگز به پ-س-ت-ا-ن صدمه ای وارد نکرده ، بهترین طریقه محسوب شده ودر اغلب نقاط دنیا نیز معمول و متداول است.

 

2- طریقه دو انگشتی:

 

در این طریقه که آسان ترین روش به شمار می آید ، انتهای پ-س-ت-ا-نک میان دو انگشت شصت و سبابه قرار گرفته ، به طرف پایین کشیده می شود . این طرز دوشیدن بیشتر اختصاص به گاوهایی دارد که دارای پ-س-ت-ا-نک های کوچک وکوتاه می باشند ، ولی چون موجب کشیدن بیش از اندازه پ-س-ت-ا-نک می گردد ، نمی توان برای همیشه آن ها را ادامه داد. زیرا در این صورت موجب ناراحتی وآزار پ-س-ت-ا-ن خواهد شد .

 

3- روش شصتی :

 

در این روش ، شصت را به طرف کف دست خم کرده و پ-س-ت-ا-ن میان انگشت سبابه و شصت خم شده قرار گرفته و در میان این دو انگشت فشرده می شود و بالنتیجه شیر از پ-س-ت-ا-نک ها خارج می شود . در این روش مانند دوشیدن مشتی از دیگر انگشتان نیز در موقع دوشش کمک گرفته می شود . این طریقه به دوشیدن دو انگشتی ترجیح داشته ، بیشتر مورد توجه است .

 

 

 

شیردوشی با ماشین :

 

گاودارانی که تعداد گاوهایشان بالنسبه زیاد و دارای قدرت شیردهی بالائی می باشند ، به منظور پائین آوردن هزینه شیردوشی و کاهش زمانی که صرف این کار می گردد ، از سالها پیش استفاده از ماشین های شیردوشی را مورد توجه قرار داده ، از آن نهایت استقبال را کرده اند . چه آنکه توانسته اند بدینوسیله در مدتی کوتاه با کار کمتر ، گاوهای بیشتری را بدوشند . بطوریکه میزان کار تا یک سوم و حتی در بعضی موارد تا یک دوم نسبت با شیردوشی با دست تقلیل یافته است . علاوه بر این ، شیردوشی بوسیله ماشین دارای مزایای چندی می باشد که به شرح ذیل به آن اشاره خواهد شد :

 

- در شیردوشی به وسیله ماشین اگر کار بدرستی و دقت انجام پذیرد و دستگاه شیردوشی کاملاً شستشو و ضد عفونی شود ، شیر حاصله از آلودگی هائی که ممکن است بوسیله شیردوش و همچنین طویله و خود گاو ایجاد گردد ، بر کنار مانده ، بهترین و پاکیزه ترین شیرها بدست خواهد آمد .

 

- شیردوشی با ماشین از آنجا که در تمام طول مدت با سرعت یکنواخت انجام می گیرد و مانند شیردوشی با دست ، دوشنده شیر ، در حین کار از قدرت و توانش بتدریج کاسته نمی شود ، بنابراین شیر بدست آمده از هر گاو در اثر خستگی کارگر کم و زیاد نشده ، در حد قابل انتظار و معمول می باشد .

 

- گاوهای حساس و تحریک پذیر که تاب تحمل و فشار وارده بر پ-س-ت-ا-ن بوسیله دست را ندارند ، ماشین شیردوشی را به خوبی می پذیرند ، زیرا فشار حاصله به وسیله ماشین مرتب تر و ملایم تر از دست می باشد .

 

- از آنجا که در روش شیردوشی با ماشین به منظور تحریک پ-س-ت-ا-ن ، نیازی به مکیدن شیر بوسیله گوساله نیست ، از این رو تغذیه گوساله نوزاد از صورت دلخواه و بی حساب خارج شده ، گوساله ها می توانند مطابق احتیاجات خود از شیر مادر یا شیر خشک استفاده نمایند و در صورت تلف شدن نیز لطمه ای به شیر تولیدی گاو وارد نخواهد شد .

 

- اندازه گیری یا رکورد گیری شیر در طریقه شیردوشی با ماشین ، آسان و عملی تر بوده ، مقدار شیر تولیدی بوسیله هر گاو بی هیچ ریخت و پاشی ، قابل سنجش می باشد .

 

- آموزش شیردوشی بوسیله ماشین بمراتب سهل تر از شیردوشی با دست بوده و گاو نیز عادت به کارگر دوشنده خاصی پیدا نمی کند . در نتیجه نگرانی از غیبت یا تعویض کارگر برای دامدار کمتر وجود دارد .

 

با اینهمه شیردوشی با ماشین نیز به کلی خالی از اشکال نیست و هر گونه سهل انگاری و عدم رعایت موازین صحیح بهداشتی موجب ضایعات و خسارات غیر قابل جبرانی خواهد شد که سرانجام آن تقلیل تولید شیر و کور شدن پ-س-ت-ا-ن ها و حذف گاو از گله خواهد شد . از این گذشته ، مشاهده می گردد بعضی از گاو ها بخصوص تلیسه ها در مقابل ماشین سرسختی نشان داده ، مقداری از شیر خود را در پ-س-ت-ا-ن نگاه می دارند . با اینگونه گاو ها نیز بی آنکه عکس العمل و خشونتی بخرج داده شود ، باید در نهایت خوشرفتاری و مدارا عمل شود و سعی گردد بقیه شیر را با دست دوشیده و پ-س-ت-ا-ن را خالی نمود تا کم کم گاو از شدت ترس و ناراحتیش کاسته شده ، بطرز کار و صدای ماشین عادت نماید .

 

کارگری که با ماشین شیردوشی کار می کند باید مواظب باشد به مجرد قطع جریان شیر از پ-س-ت-ا-ن ، دستگاه دوشش را از پ-س-ت-ا-نک ها بر دارد ، زیرا خشک دوشی موجب ناراحتی و آزار پ-س-ت-ا-ن خواهد شد که نهایتاً منجر به جراحت بافت مخاطی پ-س-ت-ا-ن و احیاناً کور شدن مجرای پ-س-ت-ا-ن می گردد . بازرسی و بازدید منظم سر پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی ماشین های شیردوشی که در برگیرنده پ-س-ت-ا-نک ها در موقع شیردوشی می باشند ، از امور مهم و اساسی در کار دوشش محسوب می گردد . زیرا این سر پ-س-ت-ا-نک ها یا ( لاینر ) بسته به کیفیت عمر استفاده از آن ها محدود و مشخص می باشد و نباید بیش از ساعاتی که بوسیله کارخانجات سازنده توصیه می گردد ، از آن ها بهره برداری نمود . و گرنه پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی نرمی و لطافت خود را از دست داده ، زبر و خشن شده ، علاوه بر اینکه به بافت پ-س-ت-ا-ن ضایعه و لطمه وارد می سازند ، خود نیز محل مناسبی برای تجمع میکروب ها به شمار آمده که موجبات آلودگی پ-س-ت-ا-ن گاو ها را به آسانی بدین وسیله فراهم خواهند کرد . بنابراین باید وضع آن ها را به وسیله انگشتان دست مورد بازرسی قرارداد تا چنانچه سطح آنها زبر و خشن شده باشد به فوریت تعویض گردند . در ایران علاوه بر مسائل و مشکلات ذکر شده در مورد استفاده از ماشین های شیردوشی ، دامپروران با نارسائی های فنی و خدماتی دیگر نیز مواجه هستند که ناشی از وجود انواع شیردوش های متفرقه با قطعات خارجی غیر استاندارد و همچنین عدم سرویس منظم و بموقع این دستگاه ها می باشد . علاوه بر این قطع غیر قابل پیش بینی برق نیز موجب اختلال در امر شیردوشی شده ، از تولید قابل انتظار شیر هر واحد دامداری می کاهد .

 

 

 

بعضی نکات دیگر درباره شیردوشی با ماشین :

 

1 – در عمل مشاهده می گردد که از پانزده تا بیست درصد کل مقدار شیر موجود در پ-س-ت-ا-ن ( در شروع کار شیردوشی ) ممکنست بطور معمول پس از انجام شیردوشی با ماشین همچنان در پ-س-ت-ا-ن باقی بماند . این شیر باقیمانده ، اگر به حیوان هورمون اکسی توسین تزریق گردد ، در مرحله بعدی قابل دوشش خواهد بود که مقدار آن نیز در مورد تلیسه شکم اول ، کمتر از گاوهایی که چندین شکم زائیده اند ، می باشد .

 

علاوه بر این ، معمولاً گاوهایی که دارای رکورد شیردهی بالایی هستند ، نسبت به گاوهای کم شیر ، مقدار شیر کمتری در پ-س-ت-ا-ن هایشان باقی می ماند و همچنین گاوهای خوش دوش ، در مقایسه با گاوهای سخت دوش ، از مزیت و حالنی این چنین برخوردار هستند . از این رو مقدار شیر بدست آمده در یک دوره شیردهی ، در مورد این دسته گاوها بیشتر است .

 

2- استفاده از ماشین شیردوشی در مورد پاره ای از گاوهای هر گله ، خالی از اشکال نیست و با عکس العمل های ناخواسته و شدیدی همراه می باشد . این که خوشبختانه تعدادشان از یک الی دو درصد هر گله تجاوز نمی کند ، ترسو و عصبی بوده ، به آسانی رام نشده و نظم کار شیردوشی را بر هم می زنند . احیاناً ممکن است خساراتی هم به وسایل شیردوشی وارد آورند . لذا بهتر است اینگونه گاو ها که جز اتلاف وقت و زیان ، نگاهداری آن ها نتیجه دیگری ندارد ، از گله حذف گردند و به دامپرورانی که شیردوشی را بوسیله دست انجام می دهند ، فروخته شوند .

 

3- گاوهایی که دارای مجاری پ-س-ت-ا-نی باریک و تنگ می باشند و همچنین گاوهای شیردهی که دارای پ-س-ت-ا-نک های بزرگ و کشیده و یا کوچک هستند و یا اینکه پ-س-ت-ا-نک هایشان نزدیک و بهم چسبده می باشد ، مناسب برای شیردوشی با ماشین نیستند و مانع کار ماشین شیردوشی به طرز معمول و صحیح می گردند . لذا اینگونه گاوها نیز باید هر چه زودتر شناخته و از گله حذف گردند .

 

 

 

شرایط و روشهای عملی شیردوشی با ماشین :

 

روشهای خوب یا بد شیردوشی با ماشین ، هم بوسیله کارگر دوشنده و هم بوسیله گاوهای شیری ، قابل گسترش و توسعه می باشد . بطوریکه اگر شخص دوشنده بتواند جو آرام و مطلوبی در موقع شیردوشی فراهم آورد و با مهارت و شایستگی ، عمل دوشش را به انجام رساند ، گاو ها نیز متقابلاً این خوشرفتاری را درک کرده شیر بهتری خواهند داد . توصیه های عملی و مهمی که در موقع شیردوشی با ماشین باید رعایت گردد ، بطور خلاصه بشرح زیر می باشند :

 

1- سعی گردد که شیردوشی در ساعات مقرر و فواصل مشخص منظماً انجام گیرد .

 

2- در نگاهداری و طرز استفاده از ماشین شیردوشی ، سعی گردد مطابق توصیه و دستورات کارخانه سازنده عمل شود .

 

3- پ-س-ت-ا-ن و سر پ-س-ت-ا-ن ها قبل از شیردوشی ، یک یا دوبار شسته و خشک یا حداقل تمیز گردند .

 

4- قبل از نصب پ-س-ت-ا-نک ها ی ماشین شیردوشی ، یک یا دو بار شیر هر پ-س-ت-ا-ن را در داخل ظرف مخصوص بدوشید یا اینکه پ-س-ت-ا-ن را به منظور آزمایش ، مورد ملامسه قرار دهید تا بدین ترتیب متوجه وجود احتمالی بیماری ورم پ-س-ت-ا-ن گردید .

 

5- در حدود یک دقیقه بعد از شستشوی پ-س-ت-ا-ن ، کار شیردوشی با ماشین را آغاز نمائید .

 

6- پس از قطع جریان شیر از پ-س-ت-ا-ن ، به فوریت جریان هوای دستگاه را متوقف کرده و پ-س-ت-ا-نک های ماشین شیردوشی را از پ-س-ت-ا-ن بر دارید .

 

7- پس از برداشتن ماشین شیردوشی ، پ-س-ت-ا-نک ها را در ظرفی که محتوی محلول ضد عفونی یددار می باشد فرو ببرید .

 

8- به منظور شناخت گاوهای خود و اعمال مدیریت صحیح ، شیر هر گاو را وزن نمائید .

 

بطور معمول ، وقتی که برای دوشیدن صحیح هر گاو در هر وعده مورد احتیاج است ، در حدود 5 دقیقه می باشد . سفتی و سختی پ-س-ت-ا-ن و باریک بودن مجاری آن ، همانگونه که قبلا نیز ذکر گردید در افزایش مدت دوشش هر گاو موثر خواهد بود . همچنین بالعکس بعضی از گاوها از خاصیت انقباضی نسوج پ-س-ت-ا-نی به اندازه کافی برخوردار نبوده و قبل از دوشش ، شیر قطره قطره از پ-س-ت-ا-ن آنها خارج می شود . این خصوصیات و همچنین بلندی و کوتاهی پ-س-ت-ا-نک ها که موجب طولانی تر شدن دوشش می گردد ، در شمار حالات و ویژگی هایی است که در واقع به حیوان به ارث می رسد و در موقع انتخاب گاو باید بدان توجه شود .

 

 

طرز کار و شرح ساختمان ماشین های شیردوشی :

 

ماشین های شیردوشی اگر چه با مارک ها و انواع مختلف ساخته و به بازار عرضه می گردند ، ولی طرز کار آنها امروزه بر اساس انجام دو عمل ( مکیدن و رها کردن ) به روی پ-س-ت-ا-نک ها استوار است . بطوریکه قادر به انجام عمل مکیدن نظیر گوساله و دوشیدن بوسیله دست در حقیقت می باشند . ولی آنچه که در انتخاب ماشین های شیردوشی حائز نهایت اهمیت می باشد ، سابقه و شهرت کارخانه سازنده و فراوانی و در دسترس بودن وسائل یدکی و امکان انجام سرویس های بموقع آن و آسانی طرز کار با سرعت لازم و اطمینان بخش ، برای انجام کار شیردوشی و بالاخره امکان شستشو و نظافت آن به راحتی و به طرز صحیح می باشد.

 

 

 

اجزاء متشکله هر ماشین شیردوشی :

 

ماشین های شیردوشی ، شامل قسمت های زیر می باشند :

 

1- پمپ تولید کننده خلاء و لوله های مربوط به آن

 

2- پولساتور یا دستگاه منتقل کننده خلاء و فشار ، بطور منظم و متناوب به پ-س-ت-ا-نک های دستگاه شیردوشی

 

3- پ-س-ت-ا-نک ها که به پ-س-ت-ا-ن وصل شده و شیر از این طریق دوشیده می شود ، همراه با لوله های لاستیکی مربوط .

 

4- مخزن جمع آوری شیر ( بطور ثابت یا متحرک )

 

اینک به شرح جزئیات کار هر یک از قسمتهای ذکر شده ، پرداخته می شود :

 

 

 

پمپ تولید کننده خلاء

 

این پمپ تامین کننده خلاء لازم ، مطابق ظرفیت هر واحد شیردوشی بوده و باید از قدرت کافی و مطلوب برای این منظور برخوردار باشد . امروزه عمدتاً پمپ های تامین کننده خلاء برخوردار از سیستم دوار ( Rotary ) می باشند تا خلاء مورد نیاز بطور مناسب و دلخواه و به نحو یکنواخت تامین شود . چه آنکه نوسانات میزان خلاء تولید شده ، از عمده عوامل مستعد کننده بیماری ورم پ-س-ت-ا-ن در گاو ها می باشد . از همین رو در مسیر لوله کشی پمپ خلاء ، مخزن ذخیره خلاء ضرورتاً باید پیش بینی گردد . قطر لوله های منشعب شده از پمپ خلاء لااقل باید 25/1 اینچ ضخامت داشته و حتی المقدور کوتاه و مستقیم باشد . از آنجا که فشار پمپ خلاء باید ثابت نگاه داشته شود ( برابر 33 سانتیمتر جیوه ) ، لذا به منظور کنترل این امر در مسیر لوله کشی ، باید کنترل کننده ( Regulator ) پمپ خلاء تعبیه گردد . بالاخره درجه فشار سنج برای ملاحظه میزان فشار خلاء و پمپ در محلی که قابل رویت باشد ، باید نصب گردد .

 

 

 

دستگاه پولساتور

 

این دستگاه با نظم معینی خلاء حاصله از پمپ را به پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی ماشین شیردوشی منتقل کرده ، موجب باز شدن سریع و جمع شدن آهسته آنها می گردد . این عمل در اغلب ماشینهای شیردوشی در هر دقیقه 40 بار تکرار می شود . در اثر باز و بسته شدن پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی یا لاینر ها پ-س-ت-ا-نک های پ-س-ت-ا-ن دام ، بطور منظم و متناوب تحت فشار قرار گرفته و شیر از آن ها جریان می یابد . بنابراین دستگاه پولساتور نقش بسیار حساس و دقیقی را در شیردوشی به عهده دارد .

 

 

 

پ-س-ت-ا-نک های دستگاه شیردوشی

 

تعداد این پ-س-ت-ا-نک ها که در عمل ، دوشش پ-س-ت-ا-ن های دام را انجام می دهند ، چهار عدد می باشد که بوسیله غلاف فولادی ضد زنگ در برگرفته شده اند . لاینر ها یا پ-س-ت-ا-نک های لاستیکی ، تنها وسیله از مجموعه دستگاه شیردوشی می باشند که مستقیماً با نسج پ-س-ت-ا-ن در تماس می باشند . بنابراین پاکیزگی و نظافت و نرمی و زبری آن ، نهایت اهمیت را داشته ، باید از این لحاظ مورد توجه کامل قرار گیرند . هر گونه زبری و خلل و فرجی در این پ-س-ت-ا-نک ها ، بخصوص اگر با عدم رعایت نظافت نیز همراه باشد ، موجب رشد و نمو میکروب ها و بروز بیماری ورم پ-س-ت-ا-ن در گاوهای گله خواهد شد که مسلماً خسارات سنگین اقتصادی را در پی خواهد داشت . عمر کارکرد این پ-س-ت-ا-نک ها بستگی به تعداد گاوهای هر گله و ساعات استفاده شده از آن ها در شیردوشی دارد . ولی در صورت امکان بهتر است هر دو الی سه ماه یکبار آن ها را بطور کلی عوض نمود . پ-س-ت-ا-نک های دستگاه شیردوشی ، از یک طرف به وسیله لوله پلاستیکی با پمپ خلاء ارتباط داشته و از جانب دیگر ، به شلنگ جریان شیر دوشیده شده مربوط است .

 

آنچه که در مورد شیردوشی با ماشین مورد توجه و حائز اهمیت می باشد ، همانگونه که اغلب دامپروران با تجربه می دانند و قبلاً ذکر شده ، در درجه نخست ، آن است که کارگر دوشنده شیر باید مواظب باشد تا به مجرد آنکه جریان شیر از پ-س-ت-ا-ن از طریق پ-س-ت-ا-نک های ماشین شیردوشی قطع شد ، پ-س-ت-ا-نک ها را از پ-س-ت-ا-ن بر دارد ، زیرا موجب ناراحتی و آزار پ-س-ت-ا-ن خواهد شد . در ضمن دستگاه ماشین شیروشی باید سرعت متناسب را دارا باشد . بطوریکه پولساتور در هر دقیقه 80 ضربه بزند ( بعبارت دیگر 40 بار عمل دوشیدن صورت گیرد ) . زیرا همانگونه که مکیدن بسیار سریع موجب ناراحتی گاو خواهد شد ، هرگونه کندی نیز در ایم مورد علاوه بر اینکه وقت بیشتری خواهد گرفت ، موجب آزار پ-س-ت-ا-ن نیز خواهد گردید .

 

 

 

مخزن جمع آوری شیر

 

مخزن یا ظرف جمع آوری شیر ، به دوصورت ثابت و متحرک وجود دارد . بطوریکه در ماشین های شیردوشی سیار یا قابل حمل که در واحد های کوچک روستایی و یا نیمه صنعتی و یا در زایشگاه های واحد های بزرگ بکار گرفته می شوند ، این مخازن همراه با پ-س-ت-ا-نک های دستگاه و مرتبط به آن بوده و قابل حمل می باشد ، ولی در واحدهایی که تعداد بیشتری گاو شیری دارند اطاق شیردوشی جداگانه ای در نظر گرفته شده است که مخزن جمع آوری شیر ماشین های شیردوشی آنها ثابت می باشد . ظرف های ماشین شیردوشی در ماشین های شیردوشی سیار اغلب از جنس آلومینیومی و اخیراً نیز استیل و یا شیشه ای پلاستیکی ( پلی کربنات ) می باشند ( ظرفیت ظروف ماشین های شیردوش سیار مختلف بوده و از 30 الی 50 لیتر می باشد ) . در صورتی که مخزن جمع آوری شیر در واحد های ثابت شیردوشی از جنس شیشه ای می باشد . در واحدهای بزرگ گاوداری شیری این ظروف جمع آوری شیر مدرج بوده و به آسانی می توان مقدار شیر تولیدی هر گاو را از طریق شیردوشی بداخل این ظرف ها اندازه گرفت ( ظرفیت ظروف ماشین های شیردوش ثابت مختلف بوده و از 12 الی 24 لیتر می باشد ) .

 

 

 

انواع ماشین های شیردوشی :

 

ماشین های شیردوشی نیز اصولاً همانند مخازن جمع آوری شیر ، به دو صورت قابل حمل و ثابت ساخته می شوند . ولی طرز کار آن ها اغلب یکسان می باشد . فررق این دو ماشین با یکدیگر در این است که در ماشین های قابل حمل ، همانگونه که ذکر شد مخزن شیر همراه ماشین شیردوشی بوده و وقتی پر از شیر شد ، باید شیر را داخل بیدون ( ظرف آلومینیومی حمل کننده شیر به کارخانجات و مراکز جمع آوری شیر ) خالی کرد تا بتوان گاوهای دیگر را دوشید . در صورتی که مخزن ماشین های ثابت که شیر یکسره از پ-س-ت-ا-ن وارد آن می گردد ، مستقیماً به مخزن بزرگ جمع آوری شیر یا کولر ( دستگاه سرد کننده شیر ) از طریق لوله کشی و یا اینکه هر وقت کارگر دوشنده اراده کرد ، با استفاده از شیر تخلیه را داشته می توان شیر را به آسانی و بی هیچ اتلاف وقتی ، از مخزن خالی و وارد کولر نمود .

 

 

 

آموزش علمی و عملی قدم به قدم نحوه کار با شیردوش

 

برای نصب لاینر ها به سینه دام به شرح زیر اقدام نمائید :

 

1- شیردوش را روشن نمائید .

 

2- شیر هوا را باز نمائید .

 

3- فرفره ای خرچنگی را رو به پائین قرار دهید تا عمل مکش شروع شود .

 

4- با دست چپ خرچنگی را به گونه ایی بگیرید که کاسه خرچنگی رو به پائین قرار بگیرد و لاینر ها رو به پائین آویزان باشند . در این وضعیت شلنگها حتماً خم شده باشد در غیر اینصورت با افت فشار و افتادن لاینرها از سینه دام مواجه خواهید شد .

 

5- با دست راست لاینر را بگونه ای به سمت بالا آورید که شلنگ هوا خم شده باشد و آن را به سینه دام وصل کرده و بعد از وصل شدن به سینه دام ، خم شدگی را رها نمائید . ( این عمل را برای هر لاينر انجام خواهید داد . )

 

توجه : در شیردوشهای دو واحدی اقدامات فوق رابرای هر واحد جداگانه انجام دهید .

 

بعد از خاتمه دوشیدن برای رها ساختن دام از دستگاه شیردوش به شرح زیر اقدام نمائید :

 

1- فرفره ای را بسته ( به سمت بالا آورید ) تا لاینر ها از سینه دام رها شوند .

 

2- شیر اصلی را ببندید تا از حرکت وارونه الکتروپمپ و کشیده شدن ذرات خارجی به سیستم واکیوم جلوگیری شود .

 

محاسن افزایش دفعات دوشش:

 

به حداکثررساندن تولید هر راس گاو واقتصادی کردن سرمایه گذاری در ماشین آلات و امکانات است.

 

عیب افزایش دفعات دوشش:

 

- افزایش هزینه های متفرقه( مثل کارگر)

 

نکته:در صورتی که افزایش تعداد دفعات دوشش در دوره های خاصی از دوره شیردهی باشد باعث حذف هزینه های فوق می شود و تولید شیر بیشتر نیز حفظ خواهد شد.